႐ိႈင္ခ္ အိဗ္ႏု အလ္ဟိုင္ယ္သမ္ (Alhazen) (ရ.ဟ)

အစၥလာမုအလိုင္ကြမ္ ဝရဟ္မသုလႅာဟိ ဝဗရကဟ္္

ဒီ တစ္ခါေတာ့ ညီအစ္ကိုေမာင္ႏွမ မ်ားကို ေအာက္ေမ့ဖြယ္ရာ မုစ္လင္မ္ သိပၸံ ဝိဇၨာ စြယ္စုံပညာရွင္
ၾကီး႐ိႈင္ခ္ အိဗ္ႏု ဟိုင္ယ္သမ္ နဲ႕ မိတ္ဆက္ေပးခ်င္ပါတယ္။ ႐ိႈင္ခ္ ရဲ့အမည္အျပည့္အစုံကေတာ့
အဗူအလီ အလ္ဟစန္ အိဗ္ႏု အလ္ဟိုင္ယ္သမ္ပါ။ အလယ္ေခတ္ ဥေရာပ သမိုင္းမွာ (Alhazen)
အလ္ေဟဇဲန္ဆိုတဲ့အမည္နဲ႕ ေက်ာ္ၾကားခဲ့သူပါ။ C.E ၉၆၅ မွာ ဘစရာ မွာေမြးဖြားခဲ့ပါတယ္။ အခ်ိဳ႕
သမိုင္းေတြမွာ ပညာရွင္ၾကီးဟာ အရဗ္လူမ်ိဳး တစ္ဦးျဖစ္တယ္လို႕ေဖာ္ျပထားေပမယ့္ အခ်ိဳ႕သမိုင္းနဲ႕
အင္န္စိုင္ကလေပဒီးယား ေတြမွာေတာ့ ပါရွန္းလူမ်ိဳး တစ္ဦးျဖစ္တယ္လို႕ေဖာ္ျပထားပါတယ္။ ဝီကီမွာ
ေတာ့ (Arab or Persian ) လို႕ ေရးသားထားတာေတြ႕ရပါတယ္။ ပညာရွင္ၾကီးဟာ ေအာ့ပ္တစ္ (ေခၚ)
စကၡဳအတတ္ပညာ သာမက ခႏၶာေဗဒ၊ နကၡတၲေဗဒ၊ သခၤ်ာပညာ၊ ေဆးပညာ၊ မ်က္စိကုပညာ၊
႐ူပေဗဒ၊ ဒႆနိကေဗဒနဲ႕ စိတ္ပညာ နယ္ပယ္ေတြကို ပညာအလင္းေတြေပးျပီး ၾကီးမားတဲ့ေက်းဇူး
ေတြျပဳ ခဲ့သူပါ။

႐ိႈင္ခ္ ဟာ C.E 965 ခု ဝန္းက်င္ ဘစရာမွာ ေမြးဖြားခဲ့ေသာ္ျငားလည္း အီဂ်စ္ျပည္ ကိုင္႐ို မွာ အမ်ားဆုံး
ေနထိုင္ခဲ့ပါ တယ္။ တစ္ၾကိမ္တစ္ခါမွာေတာ့ ႐ိႈင္ခ္ဟာ သူ႕ရဲ့ သခၤ်ာပညာ နဲ႕ အဂၤ်င္နီယာ ပညာရပ္ ကြၽမ္း
က်င္မႈ ကို အလြန္အထင္ၾကီးျပီးႏိုင္းျမစ္ေရၾကီးျခင္း ကို ထိန္းသိမ္းႏိုင္မယ့္ ေရကာတာၾကီး တစ္ခု ကို
တည္ေဆာက္ႏိုင္တယ္လို႕ မာနတက္ ဖြင့္ဟေျပာဆိုမိပါတယ္။ အဲဒီသတင္းဟာ ဖြာသမီယဟ္ ဘုရင္
အလ္ဟာကင္မ္ ဘင္န္ အမ္႐ုလ္လာဟ္ ထံေရာက္ရွိသြားျပီး၊ သူ႕ကို အီဂ်စ္ျပည္၊ ကိုင္႐ို ျမိဳ႕ကို အာဏာနဲ႕
ဆင့္ေခၚျခင္းခံရျပီး၊ ေရကာတာၾကီး တည္ေဆာက္ဖို႕ တာဝန္ေပးအပ္ျခင္းခံခဲ့ ရပါတယ္။ လက္ေတြ႕ကြင္း
ဆင္းျပီး ဆာေဗးလုပ္ေလ့လာေတာ့ မွ ေရကာတာၾကီး တည္ေဆာက္ဖို႕ မျဖစ္ႏိုင္ဘူးဆိုတာကို ႐ိႈင္ခ္ဟာ
သိရွိျပီး သူ႕ရဲ့ မာနစကားအတြက္ အလြန္ေနာင္တရခဲ့ရွာပါတယ္။ ဒါေပမယ့္လည္း သူ႕ရဲ့ မစြမ္းေဆာင္ႏိုင္
မႈ ေၾကာင့္ ဘုရင္ က အမ်က္ထြက္အျပစ္ေပး မွာစိုးရိမ္ျပီး၊ သူ ဟာ ႐ူးသြတ္ ေနသူ အျဖစ္ဟန္ေဆာင္လိုက္
ပါေတာ့တယ္။ သို႕ေပမယ့္ ဘုရင္ ကေတာ့ သူ႕ကို ေနအိမ္အက်ယ္ခ်ဳပ္ အျပစ္ေပးခဲ့ပါတယ္။ C.E ၁၀၂၁၊
ဘုရင္ ကြယ္လြန္ ေတာ့မွ အဲဒီအျပစ္ ကေန လြတ္ေျမာက္ခဲ့ပါတယ္။

ေနအိမ္အက်ယ္ခ်ဳပ္ ေနခဲ့ရစဥ္ က သူဟာ သူ႕ရဲ့ အေက်ာ္ၾကားဆုံး က်မ္းၾကီး ျဖစ္တဲ့ "ကိသာဘုလ္ မနာဇိရ္"
စကၡဳပညာက်မ္း (BOOK OF OPTICS) ကို ျပဳစုခဲ့ပါတယ္။ ဒီ က်မ္းၾကီး ကို ႏွစ္ေပါင္း ၁၀ ႏွစ္ၾကာ ျပဳစုခဲ့တာ
ျဖစ္ျပီး အတြဲ ၇ တြဲ ရွိတဲ့ က်မ္းၾကီးပါ။ ကမ ၻာ့သမိုင္း ႐ူပေဗဒ ပညာနယ္ပယ္ မွာ အာဏာရွိခဲ့ တဲ့က်မ္းေတြထ
ဲက တစ္က်မ္းအပါ အဝင္ျဖစ္ျပီး အဂၤလိပ္လူမ်ိဳး႐ူပေဗဒ ပညာရွင္ၾကီး ဆာအိုင္ဆက္ညဴတန္ရဲ့ က်မ္းၾကီး
(Philosophiae Naturalis Principia Mathematica) နဲ႕ တစ္ေျပးညီအဆင့္အတန္း သတ္မွတ္ထားျခင္းခံ
ထားရပါတယ္။

စကၡဳပညာက်မ္းအပါအဝင္ ႐ူပေဗဒဆိုင္ရာက်မ္းေတြ၊ သခၤ်ာပညာ ဆိုင္ရာက်မ္းေတြ၊ နကၡတၱေဗဒ ဆိုင္ရာ
က်မ္းေတြ၊ ေဆးပညာဆိုင္ရာ က်မ္းေတြ ကိုလည္းျပဳစုခဲ့ပါေသးတယ္။ သူ႕ရဲ့ စကၡဳပညာဆိုင္ရာ သိပၸံ ေတြ႕
ရွိခ်က္ေတြ၊ က်မ္းေတြ၊ သင္ၾကားမႈေတြေၾကာင့္ ကမ ၻာကအက်ိဳးထူးေတြခံစားခဲ့ရတဲ့အေလ်ာက္ သူ႕ကို
"စကၡဳပညာရဲ့ ဖခင္ၾကီး" အျဖစ္ သမိုင္းမွာ ဂုဏ္ေပးမွတ္တမ္းတင္ျခင္းခံခဲ့ရပါတယ္။ မုစ္လင္မ္ စြယ္စုံပညာ
ရွင္ၾကီးေတြရဲ့ သဘာဝအတိုင္း သူသည္လည္း ဘာသာတရားကိုင္း႐ိႈင္းသူတစ္ဦး ျဖစ္ျပီး ပညာရပ္နယ္ပယ္
အေတာ္မ်ားမ်ားနဲ႕သက္ဆိုင္တဲ့ က်မ္းေတြ ျပဳစုခဲ့ျပီး လူသားေတြကို ပညာအလင္း ေပးခဲ့သူပါ။ ဘာသာေရး
ဆိုင္ရာ က်မ္းတစ္ခ်ိဳ႕ကိုလည္း ျပဳစုခဲ့ပါေသးတယ္။ သူပါရဂူေျမာက္ေအာင္ကြၽမ္းက်င္တဲ့သခၤ်ာပညာ ကို
အသုံးျပဳျပီး ကိဗ္လာ (မုစ္လင္မ္ မ်ားဝတ္ျပဳရာတြင္ မ်က္ႏွာမူရာ အရပ္) ကို တြက္ခ်က္တဲ့ နည္း စာတမ္း
ကို လည္းျပဳစုခဲ့ပါတယ္။

သူ႕ရဲ့ မွတ္သား ဖြယ္ရာ ဘာသာေရးဆိုင္ရာ ခံယူခ်က္ တစ္ခုကို ေဖာ္ျပေပးခ်င္ပါတယ္။

"မ်က္စိမွိတ္ ေနာက္လိုက္ျပဳျခင္း "သက္လီးဒ္" ဟာ အလႅာဟ့္တမန္ေတာ္ ေတြအတြက္ဘဲျဖစ္သင့္ျပီး
အျခား သူေတြကို လုံးဝမ်က္စိမွိတ္ သက္လီးဒ္ ျပဳျခင္းမျပဳသင့္ပါ"။

အသိပညာ၊ အတတ္ပညာ ဆည္းပူးတာနဲ႕ ပတ္သတ္ျပီး ခုလို ခံယူခဲ့ပါေသးတယ္။

"ကြၽန္ပ္ သည္ အသိပညာ၊ အတတ္ပညာ ႏွင့္ အမွန္တရားတို႕ကို ပုံမွန္ လိုက္စားခဲ့ျခင္းေၾကာင့္
ကြၽန္ပ္သိလာခဲ့ရတာကေတာ့ အသိပညာ၊ အတတ္ပညာ ေရာ အလႅာဟ္အရွင္ျမတ္နဲ႕ နီးကပ္မႈကို
ပါ ရရွိ ဖို႕ အလြန္ေကာင္းတဲ့နည္းလမ္းကေတာ့ အသိပညာ၊ အတတ္ပညာ ႏွင့္ အမွန္တရားတို႕ကို
ရွာေဖြ ျခင္းဘဲ ဆိုတာပါ"။

ဒီေန႕ မုစ္လင္မ္တစ္ခ်ိဳ႕ရဲ့ အလြန္လြဲမွားတဲ့ အေတြးအေခၚတစ္ခု ျဖစ္တဲ့ "ဘာသာေရးကို ဦးေႏွာက္နဲ႕
စဥ္းစားလို႕မရဘူး" ဆို တာနဲ႕ ပညာရွင္ၾကီး ရဲ့ အထက္ပါခံယူခ်က္တို႕ကို ႏိႈင္းယွဥ္ၾကည့္ၾကပါ။

ပညာရွင္ၾကီးကို ဂုဏ္ျပဳတဲ့အေနနဲ႕ လကမ ၻာေပၚရွိတြင္းၾကီးတစ္တြင္း (crater) ကို "အလ္ေဟဇဲန္ ခရတာ"လို႕
အမည္ေပးထားပါတယ္။ ျပီးေတာ့ အဂၤါျဂိဳဟ္ (မားစ္) နဲ႕ ၾကာသပေတးျဂိဳဟ္ (ဂ်ဴပီတာ) တို႕အၾကားမွာရွိတဲ့
(ASTEROIDS) ျဂိဳဟ္ငယ္ေတြထဲက တစ္ခုကို လည္း သူ႕ရဲ့နာမည္ "အလ္ေဟဇဲန္" လို႕ေပးထားပါေသးတယ္။

ပညာရွင္ၾကီး ဟာ C.E ၁၀၄၀၊ အီဂ်စ္ျပည္ ကိုင္႐ိုျမိဳ႕မွာ အလႅာဟ္အရွင္ျမတ္ အမိန္႕ေတာ္ ခံယူခဲ့ပါတယ္။
သူဟာ မကြယ္လြန္မွီအထိ သိပၸံဆိုင္ရာ သုေတသေနေတြကို တစ္စိုက္မတ္မတ္ လုပ္ေဆာင္သြားခဲ့ပါတယ္။
စာဖတ္သူမ်ားအေနနဲ႕ အလ္ေဟဇဲန္ ရဲ့ဘဝ နဲ႕ ပညာကို ဆက္လက္ေလ့လာၾကဖို႕ တိုက္တြန္းလိုပါတယ္။

အို-အလႅာဟ္ အရွင္ျမတ္၊ ဒီပညာရွင္ၾကီး အိဗ္ႏု အလ္ဟိုင္ယ္သမ္(ေခၚ) (Alhazen) (ရဟ္္မသုလႅာဟ္အလိုင္ဟ္)
အား အရွင့္က႐ုဏာေတာ္ျဖင့္ လႊမ္းျခဳံသနားေတာ္မူပါ။ အာမီးန္............။

ေလးစားပါတယ္ဗ်ာ
The Sage

႐ိႈင္ခ္ အိဗ္ နိ႐ုရွ္ဒ္ (Averroes) (ရ.ဟ)

အစၥလာမုအလိုင္ကြမ္ ဝရဟ္မသုလႅာဟိ ဝဗရကဟ္္

ေအာက္ေမ့ဖြယ္ရာ မုစ္လင္မ္ သိပၸံ ဝိဇၨာ စြယ္စုံပညာရွင္ၾကီးေတြ ရဲ့အေၾကာင္းတစ္စိတ္တစ္ေဒသကိုဖတ္႐ႈျပီး ညီအစ္ကိုေတာ္၊ ညီအစ္မေတာ္မ်ား အသိ တစ္စုံတစ္ရာကို ရရွိမယ္လို႕ ကြၽန္ေတာ္ယုံၾကည္ပါတယ္။

ဒီတစ္ၾကိမ္မွာေတာ့ စြယ္စုံပညာရွင္ၾကီး ႐ိႈင္ခ္ အိဗ္ နိ႐ုရွ္ဒ္ (ရဟ္္မသုလႅာဟ္အလိုင္ဟ္) နဲ႕မိတ္ဆက္ေပးပါ့မယ္။
ပညာရွင္ၾကီးဟာ C.E ၁၁၂၆ ခု၊ စပိန္ႏိုင္ငံ ေကာ္ဒဗာ ခ႐ိုင္၊ အန္ဒလုစီယာ နယ္မွာ ဖြားျမင္ခဲ့ပါတယ္။ ပညာရွင္
ၾကီးဟာ အရဗ္လူမ်ိဳးပါ။ အမည္အျပည့္အစုံကေတာ့ အဗူလ္ဝလီဒ္ မုဟမၼဒ္ အိဗ္နိအဟ္မဒ္ အိဗ္နိမုဟမၼဒ္ အိဗ္နိ႐ုရွ္ဒ္ပါ။ ပညာရွင္ၾကီး ကို ဥေရာပသမိုင္း က လက္တင္အမည္ အဗာ႐ိုေအ(ဇ္) (Averroes) နဲ႕ မွတ္တမ္းတင္ၾကပါတယ္။အထက္မွာမိတ္ဆက္ေပးခဲ့တဲ့ပညာရွင္ၾကီးေတြလို ဒီပညာရွင္ၾကီးဟာလည္း စြယ္စုံပညာရွင္ၾကီးတစ္ပါးပါ။ ဒႆနိကေဗဒ၊ ယုတၳိေဗဒ၊ စိတ္ပညာ၊ ႏိုင္ငံေရးပညာ တို႕မွာ ပါရဂူေျမာက္႐ုံမက ေဆးပညာ၊နကၡတၲေဗဒ၊ ပထဝီပညာ၊ သခၤ်ာပညာ၊ ႐ူပေဗဒ စတဲ့ပညာရပ္ေတြရဲ့ ဝိဇၨာၾကီးပါ။ ဘာသေရးဘက္မွာဆိုရင္လည္း ကုရ္အာန္ဋီကာပညာရွင္၊ ဟဒီးစ္ပညာရွင္၊ မာလိကီ ဥပေဒသိပၸံပညာရွင္ စတဲ့ ဘြဲ႕ထူးေတြကို ပိုင္ဆိုင္ခဲ့သူပါ။

C.E ၁၁၆၀ မွာ စပိန္ႏိုင္ငံ စဗီးလ္ ခ႐ိုင္ရဲ့ တရားသူၾကီးအျဖစ္ခန္႕အပ္ျခင္းခံခဲ့ရပါတယ္။ သူ႕ဘဝတစ္ေလွ်ာက္
စဗီးလ္၊ ေကာ္ဒဗာ နဲ႕ ေမာ္႐ိုကို တို႕မွာ တရားေရးအရာရွိ အျဖစ္တာဝန္ထမ္းေဆာင္ခဲ့ပါတယ္။ ပညာရွင္ၾကီးဟာ အစၥလာမ့္ဒႆနိကေဗဒ၊ အာရဗီေဆးပညာ၊ အာရဗီသခၤ်ာပညာ၊ အာရဗီနကၡတၱေဗဒ၊ အာရဗီသဒၵါ၊
ရွရီအဟ္ ႏွင့္ အစၥလာမ့္ဥပေဒ သိပၸံဆိုင္ရာက်မ္းေပါင္းမ်ားစြာကို ျပဳစုခဲ့ပါတယ္။ ဒါ့အျပင္ အရစၥတိုတလ္ ရဲ့ အေတြးအေခၚ အေတာ္မ်ားမ်ားရဲ့အဖြင့္က်မ္းေတြ၊ ပေလတိုရဲ့ ရပဘ္လစ္ က်မ္းရဲ့ဋီကာ စတာေတြကို ျပဳစုခဲ့ျပီး ဂရိအေတြးအေခၚနဲ႕ ဥေရာပ ကို မိတ္ဆက္ေပးခဲ့ပါတယ္။ ဂရိပညာရွင္ေတြ ျပဳစုခဲ့တဲ့က်မ္းေတြရဲ့ အဖြင့္က်မ္းေတြ ျပဳစုခဲ့ေပမယ့္ မွားတယ္ လို႕ယူဆတဲ့ အေတြးအေခၚေတြကိုေတာ့ ျပတ္ျပတ္သားသားထိထိမိမိ ျငင္းခ်က္ ထုတ္ခဲ့ပါတယ္။ ေဆးပညာဆိုင္ရာက်မ္းေတြကိုလည္းျပဳစုခဲ့ပါေသးတယ္။ ထင္ရွားတဲ့က်မ္းေတြက ကုလႅီယဟ္ ေခၚ အေထြေထြေဆးပညာစြယ္စုံက်မ္း၊ ဂရိပညာရွင္ၾကီး ဂလန္ ရဲ့က်မ္းမ်ားေပါင္းခ်ဳပ္ နဲ႕ ဋီကာမ်ား၊ အထက္မွာမိတ္ဆက္ေပးခဲ့တဲ့ ပါရွန္းမုစ္လင္မ္ စြယ္စုံပညာရွင္ၾကီး ႐ိႈက္ခ္အိဗ္နိစီနာ ရဲ့ "အလ္ကာႏူန္ဖြိသ္သြိဗ္" ေခၚ ေဆးပညာဆိုင္ရာက်မ္းစုၾကီး ရဲ့ ဋီကာေတြပါ။

ပညာရွင္ၾကီး ယုံၾကည္ယူဆခဲ့တာက ဘာသာေရး (အစၥလာမ္) နဲ႕ ဒႆနိကေဗဒ ပညာတို႕အၾကား ဘယ္လ ိုဝိေရာဓိမ်ိဳးမွ မရွိဘူးဆိုတာပါ။ သူ႕ရဲ့ အေတြးအေခၚေတြဟာ အလယ္ေခတ္ ခရစ္ရွန္ အေတြးအေခၚပညာရွင္ စိန္႕ေသာမတ္စ္အကြီနတ္စ္၊ ဂ်ဴးလူမ်ိဳးအေတြးအေခၚပညာရွင္ အေတာ္မ်ားမ်ားကိုလည္းလႊမ္းမိုးခဲ့ပါေသးတယ္။ သူရဲ့အေတြးအေခၚဝါဒေတြကို အဗာ႐ိုအိဇင္မ္ လို႕ လူသိထင္ရွားျဖစ္ခဲ့ပါတယ္။

ကမ ၻာ့လူသားေတြအေပၚျပဳခဲ့တဲ့ပညာရွင္ၾကီးရဲ့ ေက်းဇူးေတြအထဲက အနည္းငယ္ကို တင္ဆက္ေပးပါ့မယ္။
နကၡတၱေဗဒ နယ္ပယ္မွာ ဆိုရင္ ေနမ်က္ႏွာျပင္ေပၚမွာရွိတဲ့အစက္အေပ်ာက္ နဲ႕ပတ္သတ္တဲ့ ရွင္းလင္းခ်က္ေတြ
ေရးသားခဲ့သူေတြထဲကတစ္ဦးပါ။ ျဂိဳဟ္နကၡတ္ေတြရဲ့ လႈပ္ရွားသြားလာပုံကို သုေတသနျပဳျပီး ေနာင္တစ္ေခတ္မွာ
ထင္ရွားလာခဲ့တဲ့ဂ်ာမန္လူမ်ိဳးနကၡတၱေဗဒပညာရွင္ ယိုဟာနတ္စ္ကဲပ္လာ လို ပညာရွင္မ်ိဳးေတြအတြက္ လမ္းျပ
ခဲ့ပါတယ္။ ႐ူပေဗဒ ပညာရပ္မွာ...........အိနားရွား ရဲ့သေဘာတရားကို ကဲပ္လာမတိုင္ခင္ကတည္းကပထမဦးဆုံး
ရွာေဖြေတြ႕ရွိခဲ့သူပါ။ "သက္ေရာက္မႈအား" (Force) ရဲ့ သေဘာတရား ကိုလည္းပထမဦးဆုံးနဲ႕ အမွန္ကန္ဆုံး
ေတြးေခၚတင္ျပခဲ့သူပါ။ ေဆးပညာနယ္ပယ္မွာဆိုရင္................သူျပဳစုခဲ့တဲ့ ကုလႅီယဟ္ ေခၚ အေထြေထြ
ေဆးပညာစြယ္စုံက်မ္းမွာ ဇီဝကမၼေဗဒ၊ အေထြေထြေရာဂါေဗဒ၊ ေရာဂါရွာေဖြျခင္း၊ေဆးပညာဆိုင္ရာ ပစၥည္း၊
ကိရိယာမ်ား၊ က်န္းမာေရးသိပၸံ၊ ကုထုံးဆိုင္ရာမ်ားစတာေတြ ကို အေတာ္စုံလင္စြာေဖာ္ျပထားပါတယ္။
ေက်ာက္ၾကီးေရာဂါ ဟာ လူတစ္ေယာက္ရဲ့ဘဝမွာ ႏွစ္ခါမျဖစ္ဆိုတဲ့ အသိကို စတင္ေဖာ္ျပခဲ့ပါတယ္။ ရတီနာ (retina)(ေခၚ) ျမင္လႊာအေျမႇးပါးရဲ့ လုပ္ေဆာင္ခ်က္အျပည့္အဝကိုရွာေဖြ ေတြ႕ရွိခဲ့သူပါ။

သူ႕ရဲ့ ကုလႅီယဟ္ ေခၚ အေထြေထြေဆးပညာစြယ္စုံက်မ္းၾကီးဟာ လက္တင္ဘာသာနဲ႕ဟီဘ႐ူးဘာသာတို႕ကို
အၾကိမ္ၾကိမ္ျပန္ဆိုျခင္းခံခဲ့ရပါတယ္။ လူေသခြဲစိတ္ျခင္းဆိုင္ရာအေၾကာင္းအရာတို႕ကိုလည္းေရးသားခဲ့ပါတယ္။
လူေသခြဲစိတ္ျခင္းနဲ႕ပတ္သတ္ျပီးသူ႕ရဲ့ အလြန္တရာမွတ္သားဖြယ္ရာ မွတ္ခ်က္ကေတာ့ "ခႏၶာေဗဒနဲ႕ လူေသခြဲစိတ္ျခင္းသိပၸံ ပညာကို နက္နဲစြာလိုက္စားသူေတြ ဟာသူတို႕ရဲ့ အလႅာဟ္ (ဖန္ဆင္းရွင္) နဲ႕ပတ္သတ္တဲ့ ယုံၾကည္မႈေတြ ပိုျပီးတိုးပြါးခိုင္မာ လာပါတယ္" ဆိုတာပါ ဘဲ။ ဒါဟာလုံးဝ မွန္ကန္တဲ့စကားပါဆိုတာကို လူေသအေလာင္း (သို႕) လူရွင္ကို ခြဲစိတ္ဖူးတဲ့ မုစ္လင္မ္ ဆရာဝန္တိုင္း က ေထာက္ခံမွာအေသအခ်ာပါ။ လူသားဟာအလႅာဟ္အရွင္ျမတ္ရဲ့ ဖန္ဆင္းမႈေတြထဲမွာ အေကာင္းဆုံးဘဲဆိုတာ လုံးဝျငင္းလို႕မရပါဘူး။
ဆီးလမ္းေၾကာင္းနဲ႕ အဖိုမ်ိဳးပြါးမႈအဂၤ ါဆိုင္ရာပညာရပ္ (ယူရလဂ်ီ)နဲ႕ပတ္သတ္ျပီး အမ်ိဳးသားမ်ားရဲ့ လိင္ပိုင္းဆိုင္ရာစြမ္းေဆာင္မႈ ေဖာက္လြဲေဖာက္ျပန္ျဖစ္ျခင္းေရာဂါေတြ(Impotency,Sexual dysfunction SD) စတာေတြကိုလည္း ရွင္းလင္းျပျပီး ေဆးဝါးကုထုံးေတြကို ပထမဦးဆုံးတီထြင္ ခဲ့သူပါ။အာ႐ုံေၾကာဆိုင္ရာပညာနဲ႕႔ ဆက္စပ္ျပီး ယေန႕ေခတ္လူေတြသိတဲ့ ပါကင္ဆန္ ေရာဂါ ဆိုတာ ရွိေၾကာင္း ကို လည္းေဆြးေႏြးခဲ့ပါေသးတယ္။ စကၡဳပညာနဲ႕ပတ္သတ္ျပီး ဖိုတိုရစဲပ္တာ ေခၚ အလင္းကိုအာ႐ုံခံတဲ့ဆဲလ္ေတြဟာ ျမင္လႊာအေျမႇးပါးမွာရွိေၾကာင္း ကို ပထမဦးဆုံးကမ ၻာကိုတင္ျပခဲ့သူပါ။

အထက္မွာတင္ျပခဲ့တဲ့ စြမ္းေဆာင္ခ်က္ေတြအျပင္ အစၥလာမ့္ဥပေဒဆိုင္ရာပညာရပ္ေတြမွာ လည္းစြမ္းေဆာင္ခဲ့တာေတြရွိပါေသးတယ္။ အစၥလာမ့္ဥပေဒကို မာလိကီနည္းပညာနဲ႕ဖြင့္ဆိုသူ ျဖစ္တဲ့ ပညာရွင္ၾကီးဟာ အလြန္ေက်ာ္ၾကားတဲ့မာလိကီဥပေဒနည္းပညာဆိုင္ရာဋီကာက်မ္းၾကီး"ဘိဒါယသုလ္မုဂ်္သဟိဒ္္ ဝန္နိဟာယသုလ္မုက္သစိဒ္" ကိုလည္းျပဳစုခဲ့ပါတယ္။ ကမ ၻာကို ၾကီးမားတဲ့ေက်းဇူးေတြျပဳခဲ့တဲ့ ပညာရွင္ၾကီးဟာ C.E ၁၁၉၈ ေမာ္႐ိုကိုႏိုင္ငံ မွာ အလႅာဟ္အရွင္ျမတ္ထံေတာ္ကို ျပန္လည္ႂကြျမန္းခဲ့ပါတယ္။ ယာ......ရဗၺလ္အာလမီးန္ ပညာရွင္ၾကီး ႐ိႈင္ခ္ အိဗ္နိ႐ုရွ္ဒ္(ရဟ္္မသုလႅာဟ္အလိုင္ဟ္)ကို ဂ်ႏၷဟ္သုလ္ဖိရ္ေဒါစ္မွာ အလြန္ျမင့္မားတဲ့ အဆင့္အတန္းေပးသနားေတာ္မူပါ။ အာမီးန္..........။

ေလးစားပါတယ္ဗ်ာ
The Sage

႐ိႈက္ခ္အိဗ္နိစီနာ (AVICENNA) (ရ.ဟ)

အစၥလာမုအလိုင္ကုမ္ဝရဟ္မသုလ္လာဟိဝဗရကဟ္

အစၥလာမ့္သမိုင္း ကိုသာမက ကမ ၻာ့သမိုင္းကိုပါ တစ္ေခတ္ဆန္းသစ္ေစခဲ့ျပီး ၾကီးမားလွတဲ့ေက်းဇူးေတြ
ျပဳခဲ့တဲ့ ေအာက္ေမ့ဖြယ္ရာ မုစ္လင္မ္္္ သိပၸံ ဝိဇၨာ စြယ္စုံပညာရွင္ ၾကီးေတြ နဲ႕ ညီအစ္ကိုေတာ္၊ ညီအစ္မေတာ္
မ်ားကို မိတ္ဆက္ ေပးခြင့္ရတာဟာ ကြၽန္ေတာ့္အတြက္ အလြန္ၾကီးက်ယ္တဲ့အခြင့္အေရးတစ္ခုပါ။

ဒီတစ္ၾကိမ္မွာေတာ့ ေဆးပညာရွင္ ၾကီးအေနနဲ႕ ကမ ၻာ့သမိုင္းမွာ ထင္ရွားခဲ့တဲ့ စြယ္စုံပညာရွင္ၾကီး
႐ိႈက္ခ္အိဗ္နိစီနာ (ရဟ္္မသုလႅာဟ္ အလိုင္ဟ္) နဲ႕မိတ္ဆက္ေပးပါရေစခင္ဗ်ား။ ဥေရာပ မွာ လက္တင္အမည္
"(Avicenna) အာဗာစဲနာ" နဲ႕ေက်ာ္ၾကားထင္ရွားခဲ့သူပါ။ ပညာရွင္ၾကီးဟာ သူ႕ေခတ္သူ႕အခါက
အၾကီးက်ယ္ဆုံးေသာ ေဆးပညာရွင္ နဲ႕ ဒႆနိကေဗဒပညာရွင္ ျဖစ္ခဲ့႐ုံမက နကၡတၲေဗဒ၊ ဓာတုေဗဒ၊
ဘူမိေဗဒ၊ ယုတၴိေဗဒ၊ သခၤ်ာပညာ၊ ႐ူပေဗဒ၊ စိတ္ပညာ၊ ေက်ာက္ျဖစ္႐ုပ္ႂကြင္းေလ့လာသည့္ပညာ၊
ကဗ်ာအတတ္ စသည္တို႕ကို တစ္ဖက္ကမ္းလြန္ေအာင္ တတ္ေျမာက္ခဲ့တဲ့ ပညာရွင္ၾကီးတစ္ပါးပါ။
ပညာရွင္ၾကီးရဲ့အမည္အျပည့္ အစုံက အဗူအလီ အလ္ဟုစိုင္န္ အိဗ္နိ အဗ္ဒုလႅာဟ္ အိဗ္နိစီနာ ပါ။
ပညာရွင္ၾကီးရဲ့ ဖခင္ၾကီး ေနထိုင္ အမႈထမ္းခဲ့ရာ ဘလခ္လို႕တြင္ခဲ့တဲ့ ပါရွန္းျမိဳ႕တစ္ျမိဳ႕ကို အစြဲျပဳျပီး
အိဗ္နိစီနာဘလ္ခီ လို႕လဲ လူသိမ်ားခဲ့ပါတယ္။ ပညာရွင္ၾကီး ဟာ ပါရွန္း (အီရန္) လူမ်ိဳးပါ။ C.E ၉၈၀ ခန္႕မွာ
ပါရွန္းအင္ပါယာအတြင္းရွိ ဘုခါရာ ျမိဳ႕မွာဖြားျမင္ခဲ့ပါတယ္။ အသက္ ၁၀ ႏွစ္အရြယ္မွာ ကုရ္အာန္က်မ္းကို
ႏွလုံးသားထဲ သိမ္းဆည္းထိန္းသိမ္းေစာင့္ေရွာက္တဲ့အလြန္ျမင့္ျမတ္ေသာ သာသနာ့ေက်းကြၽန္ "ဟာဖိဇ္"
ဆိုတဲ့ ဘြဲ႕ဂုဏ္ထူးကို ပိုင္ဆိုင္ခဲ့ပါတယ္။ ပညာရွင္ၾကီးရဲ့ သာသနာ့လမ္းသြယ္ကေတာ့ "အိစ္မာအီလီ" ရွိအဟ္ ပါ။
ငယ္ရြယ္စဥ္မွာ ဘဲ အိႏၵိယသခၤ်ာပညာကို သင္ယူတတ္ေျမာက္ခဲ့ပါတယ္။ ငယ္ရြယ္သူေတြကိုစာေပသင္ၾကား၊
နာမက်န္းသူေတြကိုနယ္လွည့္ေဆးကုသေပးေနတဲ့ ပညာရွင္ တစ္ပါးထံမွာ ေဆးပညာ အခ်ိဳ႕ကိုသင္ၾကား ခဲ့ပါတယ္။
အစၥလာမ့္ ဥပေဒ သိပၸံပညာ (ေဖြကဟ္) ကို ဟနဖြီ ပညာရွင္ၾကီးတစ္ပါးျဖစ္တဲ့ ႐ိႈင္ခ္ အိစ္မာအီလ္အလ္ဇာဟိဒ္
ထံမွာဆည္းပူးခဲ့ပါတယ္။

ပညာရွင္ၾကီးဟာ ဂရိပညာရွင္ၾကီး အရစၥတိုတလ္ ရဲ့ တကၠကေဗဒ သေဘာတရားေတြကို မုစ္လင္မ္္
စြယ္စုံပညာရွင္ၾကီး အလ္ဖရာဗီ ေရးသားခဲ့တဲ့ အဖြင့္က်မ္းကတစ္ဆင့္ ေလ့လာခဲ့ပါတယ္။ ဆယ္ေက်ာ္သက္
အရြယ္မွာဘဲ ဒႆနိကေဗဒပညာကို စတင္ဆည္းပူးခဲ့ပါတယ္။ ဒႆနိကေဗဒ ကိုစတင္ေလ့လာစဥ္က
အေတြးအေခၚဆိုင္ရာ အခက္အခဲ ႐ႈပ္ေထြးမႈေတြနဲ႕ ၾကဳံရျပီး ဆက္လက္အေျဖမထုတ္ႏိုင္တိုင္း သူေလ့လာ
ေနတဲ့စာအုပ္ေတြကို အသာအယာထား၊ ဝုဇူျပဳျပီး စဂ်္ဒါ ျပဳရာဌာနကို သြား ဆြလားသ္ဝတ္ျပဳရင္း
အလႅာဟ္အရွင္ျမတ္ထံေတာ္ပါးကေန ညဏ္အလင္းေတာင္းခံေလ့ရွိခဲ့ပါတယ္။ သူအလိုရွိတဲ့ညဏ္အလင္း
ရေတာ့မွသာလွ်င္ ေတာင္းခံမႈကို အဆုံးသတ္ျပီး ျပန္လာေလ့ရွိပါတယ္။ ဘာသာတရားအလြန္ကိုင္း႐ိႈင္းခဲ့တဲ့
ပညာရွင္ၾကီးပါ။

အသက္ ၁၆ ႏွစ္အရြယ္မွာ ေဆးပညာ ကို စနစ္တက်စတင္သင္ယူခဲ့ပါတယ္။ ေဆးပညာဆိုင္ရာ သီအရီေတြ
သာမက၊သူ႕ရဲ့အားၾကိဳးမာန္တက္ မဆုတ္မနစ္ၾကိဳးစားမႈရဲ့ ရလဒ္အျဖစ္ ေဆးပညာဆိုင္ရာ ကုထုံးအသစ္ေတြကို
လည္းရွာေဖြေတြ႕ရွိခဲ့ပါတယ္။ အသက္ ၁၈ ႏွစ္အရြယ္မွာ အလြန္ကြၽမ္းက်င္တဲ့သမားေတာ္ အျဖစ္ကို
ရရွိခဲ့ျပီး သူ႕ရဲ့ေဆးပညာအရွိန္အဝါေၾကာင့္ စတင္နာမည္ေက်ာ္ၾကားလာခဲ့ပါတယ္။ သူဟာ လူနာအေတာ္
မ်ားမ်ားကို ေဆးကုသခ လုံးဝ မယူဘဲ ေပ်ာက္ကင္းေအာင္ကုသေပးခဲ့ပါတယ္။

ေခတ္သစ္ေဆးပညာ၏ဖခင္ တစ္ဦး အေနနဲ႕ ဥေရာပ က သူ႕ကို ယေန႕တိုင္အမွတ္ရဆဲပါ။ သူ႕ရဲ့
အထင္ရွားဆုံးက်မ္းၾကီးေတြက ဒႆနိကေဗဒနဲ႕ေဆးပညာရပ္ကို ပိုင္ႏိုင္စြာလႊမ္းျခဳံထားျပီး အေၾကာင္း
အရာ ေျမာက္ျမားစြာပါတဲ့"ကိသာဗုရွ္ရွိဖြာ" ေခၚ ကုထုံးက်မ္း၊ "အလ္ကာႏူန္ဖြိသ္သြိဗ္" ေခၚ ေဆးပညာဆိုင္ရာ
က်မ္းစု တို႕ပါဘဲ။ အဲဒီ "ေဆးပညာဆိုင္ရာက်မ္းစု" ဟာ ကမ ၻာ့ေဆးပညာသမိုင္းမွာ အေက်ာ္ၾကားဆုံး
ေသာက်မ္းေတြထဲက က်မ္းတစ္ဆူပါ။ အလယ္ေခတ္ ဥေရာပတကၠသိုလ္အခ်ိဳ႕မွာC.E ၁၆၅၀ အထိ
ျပဌာန္းစာအုပ္အျဖစ္ အသုံးျပဳခဲ့ပါတယ္။

ပညာရွင္ၾကီးဟာ ဒႆနိက ေဗဒနဲ႕ေဆးပညာက်မ္းမ်ားအျပင္ ႐ူပေဗဒ၊ ဓာတုေဗဒ၊ စိတ္ပညာ၊ ဘူမိေဗဒ၊
နကၡတၲေဗဒ၊ ယုတၳိေဗဒ အပါအဝင္ ကုရ္အာန္က်မ္းေတာ္ျမတ္ရဲ့ဋီကာ အခ်ိဳ႕ကိုလည္းျပဳစုခဲ့ပါတယ္။
ဒါတင္မကေသးပါ။ အင္ဂ်င္နီယာပညာရပ္နဲ႕သက္ဆိုင္တဲ့ စက္မႈဆိုင္ရာ ကိရိယာေတြနဲ႕ပတ္သတ္ျပီးလည္း
ေရးသားအလင္းျပခဲ့တာေတြရွိပါတယ္။ ကဗ်ာအေတာ္မ်ားမ်ားလည္း ဖြဲ႕ဆိုခဲ့သူပါ။ ပါရွန္းကဗ်ာဆရာၾကီး
ဆိုတဲ့ ဝိေသသ ေအာက္မွာလည္း သူဟာ ထြန္းေတာက္ခဲ့သူပါ။ အီရာန္ ႏိုင္ငံရဲ့အမ်ိဳးသားသူရဲေကာင္းအျဖစ္
ယေန႕တိုင္ သူ႕ကိုအမွတ္ရစဲပါ။ သူ႕ရဲ့ပုံတူ ပန္းခ်ီေတြ၊ ႐ုပ္တုေတြဟာ အီရာန္ႏိုင္ငံတစ္လႊားအႏွံ႕ပါဘဲ။
လကမ ၻာေပၚရွိတြင္းၾကီးတစ္တြင္း (crater) ကို သူ႕ကို ဂုဏ္ျပဳတဲ့အေနနဲ႕ "အာဗာစဲနာ ခရတာ"လို႕
အမည္ေပးထားပါတယ္။ အီရာန္ႏိုင္ငံ ဟမဒါန္ျမိဳ႕ရွိ "ဗူအလီစီနာတကၠသိုလ္"၊ တာဂ်စ္စတန္ႏိုင္ငံရဲ့ ျမိဳ႕ေတာ္
ဒုရွန္ဘာ က "အိဗ္နိစီနာ တာဂ်စ္ႏိုင္ငံ ေဆးပညာတကၠသိုလ္"၊ ပါကစၥတန္ႏိုင္ငံ ကရာခ်ိျမိဳ႕ရွိ "အိဗ္နိစီနာေက်ာင္း"၊ အာဖဂနစၥတန္ ဘလ္ခ္ ခ႐ိုင္ရွိ "အိဗ္နိစီနာဘလ္ခ္ေဆးပညာေက်ာင္း" ၊ ဖိလစ္ပင္းႏိုင္ငံမရဝီျမိဳ႕ရွိ "အိဗ္နိစီနာေက်ာင္း" တို႕ဟာသူ႕အမည္ကို ဂုဏ္ျပဳ အစြဲျပဳ အမည္ေပးထားတဲ့ တကၠသိုလ္၊ေက်ာင္းေတြပါ။ ပညာရွင္ၾကီးရဲ့ ေမြးဖြားရာအရပ္ "ဘုခါရာ" ကို အုပ္စိုးခဲ့တဲ့ ဆိုဗီယက္ယူနီယံ က ၁၀၀၀ခုႏွစ္ေျမာက္ အာဗာစဲနာ ေမြးေန႕ကို ၁၉၈၀ ခုႏွစ္မွာက်င္းပခဲ့ပါတယ္။ ျပင္သစ္ႏိုင္ငံ ပါရတ္စ္ (ပဲရစ္) ယူနီဗာစိတီ ရဲ့ အာဗာစဲနာေဆးပညာမဟာဌာနခန္းမေဆာင္ မွာ ေလးစားဂုဏ္ျပဳတဲ့အေနနဲ႕ ပညာရွင္ၾကီးရဲ့ပုံတူ ပန္းခ်ီကား ခ်ိတ္ဆြဲထားပါေသးတယ္။

ပညာရွင္ၾကီးဟာ C.E ၁၀၃၇ ခုႏွစ္၊ ပါရွားျပည္ (ယခုအီရန္ႏိုင္ငံ) ဟမဒါန္ျမိဳ႕မွာ အလႅာဟ့္အမိန္႕ခံယူေတာ္မူ
ခဲ့ပါတယ္။ ကြယ္လြန္ခ်ိန္မွာ အသက္ ၅၈ ႏွစ္ပါ။ ယာ......အလႅာဟ္အရွင္ျမတ္ ဒီပညာရွင္ၾကီး (ရဟ္္မသုလႅာဟ္
အလိုင္ဟ္)ကို ဂ်ႏၷဟ္သုလ္ဖိရ္ေဒါစ္မွာအလြန္ျမင့္မားတဲ့ အဆင့္အတန္းေပးသနားေတာ္မူပါ။ အာမီးန္................။

စြယ္စုံပညာရွင္ၾကီးေတြရဲ့ ဘဝနဲ႕ပညာ အေၾကာင္းကို သူတို႕ရဲ့ ေျခဖဝါးမွာ အမွတ္တမဲ့ကပ္တဲ့ ေျမမႈန္႕တစ္မႈန္႕
ေလာက္ေတာင္ အေရးမပါလွတဲ့ကြၽန္ေတာ့္လို လူမ်ိဳးက အျပည့္အဝ ခ်ီးမြမ္း ေရးသားတင္ဆက္ႏိုင္ဖို႕ဆိုတာ
လုံးဝမျဖစ္ႏိုင္တဲ့ ကိစၥပါ။ သို႕အတြက္ေၾကာင့္ ဒီေလာက္ဘဲ ေရးသားျပီး ဒီပညာရွင္ၾကီးနဲ႕ မိတ္ဆက္ေပးျခင္းကို
ရပ္နားလိုက္ပါ့မယ္။ စာ႐ႈ အသိယူသူ ေတြအေနနဲ႕ ဒီပညာရွင္ၾကီး ေတြရဲ့ အေၾကာင္းကို ကိုယ္တိုင္ကိုယ္က်
ေလ့လာၾကျပီး မိမိ ရရွိသမွ် အသိေတြကို ကြၽန္ေတာ္အပါအဝင္အမ်ားအက်ိဳးအတြက္ေဝမွ်ၾကပါလို႕ အႏူးအညြတ္
ေတာင္းဆိုပါတယ္။

ေလးစားပါတယ္ဗ်ာ
The Sage

အီမာမ္ ဂ်ာဖရ္ အဆြ္္ဆြာဒိက္(ရဟ္္မသုလႅာဟ္ အလိုင္ဟ္)

ဒီေတာ့ပစ္ မွာ ညီအစ္ကိုေတာ္၊ ညီအစ္မေတာ္ မ်ားကို ေအာက္ေမ့ဖြယ္ရာ မုစ္လင္မ္ သိပၸံ ဝိဇၨာ ပညာရွင္ၾကီး
အီမာမ္ ဂ်ာဖရ္ အဆြ္္ဆြာဒိက္(ရဟ္္မသုလႅာဟ္ အလိုင္ဟ္) နဲ႕ ဦးဆုံး မိတ္ဆက္ ေပးခ်င္ပါတယ္။
အီမာမ္ ဂ်ာဖရ္ အဆြ္္ဆြာဒိက္ ဟာ C.E ၆၉၉ / ၇၀၀ (သို႕) ၇၀၂ / ၇၀၃ ခုမွာ အာေရဗ်ကြၽန္းဆြယ္ မဒီနဟ္ ျမိဳ႕မွာ ဖြားျမင္ေတာ္မူ ခဲ့ပါတယ္။အီမာမ္ ၾကီးဟာ ကိုယ္ေတာ္ျမတ္ (ဆြလ္လလ္လာဟုအလိုင္ဟိဝစလ္လမ္) ရဲ့ "တြတ္" ေတာ္ပါ။ အထက္အဆက္အႏြယ္ေတာ္ အစဥ္အဆက္ကိုေဖာ္ျပရရင္ အီမာမ္ ဂ်ာဖရ္ အဆြ္္ဆြာဒိက္ ဘင္န္ အီမာမ္ မုဟမၼဒ္ အလ္ဘာကိရ္ ဘင္န္ အီမာမ္ အလီ (အီမာမ္ ဇိုင္ႏုလ္ အာေဗဒီးန္)ဘင္န္ အီမာမ္ဟုစိုင္းန္ (ေျမးေတာ္) ဘင္န္ အလီအိဗ္နိ အဗီသြာလိဗ္ (စတုတၳ ခလီဖြာၾကီး) + သမီးေတာ္ ဖာသြိမဟ္ ဘင္န္သိ မုဟမၼဒ္ (ဆြလ္လလ္လာဟုအလိုင္ဟိဝစလ္လမ္) ပါ

အီမာမ္ၾကီးကို စြန္နီ မုစ္္္လင္မ္ေတြ ေရာ ရွိအဟ္ မုစ္လင္မ္ ေတြကပါ အစၥလာမ္ သာသနာေရးရာပညာရပ္မ်ား ၊ ဝိဇၨာ နဲ႕ သိပၸံ ပညာ တို႕ရဲ့ပညာရွင္ ၾကီးတစ္ဦးအျဖစ္ ယေန႕တိုင္ ႐ိုေသေလးစားၾကပါတယ္။ ရွိအဟ္မုစ္လင္မ္ ေတြက အီမာမ္ၾကီးကို ကိုယ္ေတာ္ျမတ္(ဆြလ္လလ္လာဟုအလိုင္ဟိဝစလ္လမ္) ရဲ့ အ႐ိုက္အရာ ကို ဆက္ခံတဲ့ ေျခာက္ပါးေျမာက္ အီမာမ္ အျဖစ္ယုံၾကည္လက္ခံၾကပါတယ္။ရွိအဟ္ မုစ္လင္မ္ တို႕ရဲ့ ဂ်ာဖရီ ဖိကဟ္ ဟာအီမာမ္ၾကီး ကို ရည္ညႇြန္းတာပါ။ ဒါ့အျပင္ ဆူဖီသြရီကဟ္လမ္းစဥ္အေတာ္မ်ားမ်ားဟာ သူတို႕ရဲ့ ဆရာအစဥ္အဆက္ကို အီမာမ္ၾကီးထံဆက္ႏြယ္ေဖာ္ျပၾကပါေသးတယ္။ အဲဒီလို ဆက္ႏြယ္ေဖာ္ျပၾကတဲ့ သြရီကဟ္ လမ္းစဥ္ေတြထဲမွာနက္ခ္ရ္ွဘန္ဒီယာ လမ္းစဥ္ ဟာ ထင္ရွားပါတယ္။
အီမာမ္ ၾကီးဟာ ကုရ္္အာန္၊ ဟဒီးဆ္၊ စုႏၷဟ္၊ ေဖြကဟ္ ပညာရပ္တို႕ကို ပါရဂူေျမာက္ ကြၽမ္းက်င္ ႐ုံသာမက၊ သူ႕ေခတ္သမယက နကၡတၱေဗဒ၊ဒႆနိကေဗဒ၊ တကၠေဗဒ၊ ဓာတုေဗဒ (ေရွးေဟာင္း)၊ ေဆးပညာ၊ ေဆးဝါးေဗဒ စတဲ့ ဝိဇၨာ၊ သိပၸံပညာတို႕ရဲ့ အဓိပတိၾကီးတစ္ပါး လည္းျဖစ္ပါတယ္။အီမာမ္ၾကီးထံမွာ ပညာဆည္းပူးခဲ့တဲ့ ေျမာက္ျမားစြာေသာတပည့္ေတြထဲမွာ အီမာမ္ အဗူဟနီဖဟ္ (ေဖြကဟ္ပညာရွင္ၾကီး) (ရဟ္္မသုလႅာဟ္ အလိုင္ဟ္) ၊အီမာမ္ မာလိက္ ဘင္န္္ အနတ္စ္္္ (ေဖြကဟ္ပညာရွင္ၾကီး ႏွင့္ မုအသ္သြာဟဒီးစ္ က်မ္းရွင္) (ရဟ္္မသုလႅာဟ္ အလိုင္ဟ္)၊ အီမာမ္ မူစာအလ္ကာဇြင္မ္္(အီမာမ္ၾကီး၏သားေတာ္ႏွင့္ အစ္သ္နအရွရီရွိ အဟ္မုစ္လင္မ္ တို႕၏ ခုႏွစ္ပါးေျမာက္ အီမာမ္) (ရဟ္္မသုလႅာဟ္ အလိုင္ဟ္) ၊ အီမာမ္ အိစ္မာအိလ္္ (အီမာမ္ၾကီး၏သားေတာ္ႏွင့္ အိစ္မာအိလီ ရွိအဟ္မုစ္လင္မ္ တို႕၏ ခုႏွစ္ပါးေျမာက္ အီမာမ္) (ရဟ္္မသုလႅာဟ္ အလိုင္ဟ္) ၊ အီမာမ္ ဝစိလ္ ဘင္န္္္ အသြာ(မုသဇိလဟ္ အေတြးအေခၚရွင္) (ရဟ္္မသုလႅာဟ္ အလိုင္ဟ္) ႏွင့္ ႐ိႈက္ခ္ ဂ်ာဘိရ္ ဘင္န္ ဟိုင္ယာန္ (ဥေရာပ သိပၸံပညာသမိုင္းတြင္ လက္တင္ အမည္GEBER ျဖင့္ ေက်ာ္ၾကားေသာ သိပၸံပညာရွင္ၾကီး) (ရဟ္္မသုလႅာဟ္ အလိုင္ဟ္) တို႕ဟာ အလြန္ထင္ရွားၾကပါတယ္။ အီမာမ္ၾကီးဟာ သာသနာေရး၊သိပၸံ ဝိဇၨာဆိုင္ရာ က်မ္းေပါင္းမ်ားစြာကို ကိုယ္တိုင္ျပဳစုခဲ့သလို သူ႕တပည့္ေတြ ကိုလည္း က်မ္းျပဳ ပါရဂူ ေျမာက္တဲ့အထိ သင္ၾကားပ်ိဳးေထာင္ခဲ့သူ ျဖစ္ပါတယ္။
အီမာမ္ ၾကီးဟာ အဗၺဆီယာမင္း အလ္မန္စူးရ္ လက္ထက္ C.E ၇၆၅ ဒီဇင္ဘာလ မွာ အလႅာဟ္အရွင္ျမတ္ အမိန္႕ေတာ္ခံယူခဲ့ျပီး၊ မဒီနဟ္ျမိဳ႕ရွိဂ်န္နသုလ္္ဗကီးဟ္ မွာ ျမႇဳပ္ႏွံျခင္းခံခဲ့ရပါတယ္။

႐ိႈက္ခ္ အိဗ္နိ နဖီးစ္ (ရ.ဟ)

အစၥလာမုအလိုင္ကြမ္ ဝရဟ္မသုလႅာဟိ ဝဗရကဟ္္

ဒီတစ္ခါလည္း ညီအစ္ကိုေတာ္၊ ညီအစ္မေတာ္ မ်ားကို သာသနာေရးနဲ႕သိပၸံ၊ ဝိဇၨာ စြယ္စုံပညာရွင္ၾကီး ေနာက္တစ္ဦးနဲ႕မိတ္ဆက္ေပးပါဦးမယ္။ ဒီပညာရွင္ၾကီးက ေတာ့ ႐ိႈက္ခ္ အိဗ္နိ နဖီးစ္ ပါ။ ပညာရွင္ၾကီးရဲ့ နာမည္အျပည့္အစုံကေတာ့အလာအုဒ္ဒီးန္ အဘူလ္ဟစန္ အလီအိဗ္နိ အဗီဟဇမ္ အလ္ကု႐ိုက္ရွ္ရွီ အဒ္ဒိမတ္ရွ္ကီ ပါ။ ပညာရွင္ၾကီးဟာ အသြယ္သြယ္ေသာ ေဆးပညာရပ္မ်ားရဲ့ ပါရဂူၾကီးတစ္ဦးအေနနဲ႕ ထင္ရွားေသာ္လည္း ဒႆနိကေဗဒ၊ သမိုင္းပညာ၊ တကၠေဗဒ၊နကၡတၲေဗဒ၊ ဥပေဒ ပညာရွင္ စတဲ့ ဂုဏ္ပုဒ္ေတြကိုလည္း ပိုင္ဆိုင္ခဲ့သူပါ။ ကုရ္အာန္ကိုအာဂုံေဆာင္ခဲ့တဲ့ ဟာဖိဇ္ တစ္ဦးလည္းျဖစ္ပါတယ္။ ဒါ့အျပင္ ဟဒီးဆ္ သိပၸံဆိုင္ရာ ပညာရွင္ၾကီးတစ္ဦးျဖစ္ျပီး ရွာဖြီဓမၼသတ္ ပညာရွင္ၾကီးလည္း ျဖစ္ပါတယ္။
ပညာရွင္ၾကီးဟာ C.E ၁၂၁၃ ခု ဆီးရီးယားႏိုင္ငံ ဒမတ္စ္ကတ္စ္ျမိဳ႕မွာ ဖြားျမင္ခဲ့ပါတယ္။ ကု႐ိုက္ရွ္ အာရပ္အႏြယ္ဝင္ တစ္ဦးပါ။ အဲဒါေၾကာင့္လည္း ပညာရွင္ၾကီးကို အလ္ကု႐ိုက္ရွ္ရွီ အဒ္ဒိမတ္ရွ္ကီ လို႕ ေခၚေဝၚတာျဖစ္ပါတယ္။ ဒမတ္စ္ကတ္စ္္ရွိေဆး႐ုံနဲ႕တြဲထားတဲ့ ေဆးေကာ္လိပ္ ကေန ေဆးပညာ သင္ၾကားခဲ့ပါတယ္။ C.E ၁၂၃၆ ခုေလာက္မွာ အီဂ်စ္ႏိုင္ငံ ကိုင္႐ိုျမိဳ႕ကို ေျပာင္းေရႊ႕ေနထိုင္ခဲ့ျပီး ကိုင္႐ိုျမိဳ႕က အန္နစ္ရီ ေဆး႐ုံၾကီးမွာ ေက်ာင္းအုပ္ၾကီး တာဝန္ကို ထမ္းေဆာင္ခဲ့ရင္း ခြဲစိတ္ကုေဆးပညာရွင္ၾကီးမ်ားစြာ ကိုသင္ၾကားပို႕ခ်ေမြးထုတ္ ေပးခဲ့ပါတယ္။ ပညာရွင္ၾကီးဟာ ကိုင္႐ိုျမိဳ႕ အလ္မန္ဆူရီယာ ေဆး႐ုံၾကီးမွာလည္း သမားေတာ္ခ်ဳပ္ၾကီးအျဖစ္ တာဝန္ထမ္းေဆာင္ခဲ့ပါေသးတယ္။ အသက္ ၂၉ႏွစ္ အရြယ္မွာ သူ႕ရဲ့အေက်ာ္ၾကားဆုံး စာအုပ္ျဖစ္တဲ့ "အိဗ္နိ ဆီနာ၏ခႏၶာေဗဒ ေဆးက်မ္း အဖြင့္က်မ္း" ကို ျပဳစုခဲ့ပါတယ္။ (ပညာရွင္ၾကီး အိဗ္နိဆီနာနဲ႕လည္း ညီအစ္ကိုေတာ္၊ ညီအစ္မေတာ္ မ်ားကို ေနာက္ေတာ့ မိတ္ဆက္ေပးပါ့မယ္) ေျမာက္မ်ားစြာေသာ ခႏၶာေဗဒဆိုင္ရာေတြ႕ရွိခ်က္ အသစ္ေတြကို အဲဒီစာအုပ္မွာ ေဖာ္ျပခဲ့ပါတယ္။ သူဟာ "အရွ္ရွာမိလ္ဖြိလ္သြိဗ္" "The Comprehensive Book on Medicine" ဆိုတဲ့ ေဆးပညာစြယ္စုံက်မ္းၾကီးကို ျပဳစုခဲ့ပါတယ္။ အဲဒီ ေဆးပညာစြယ္စုံက်မ္း ကို အတြဲ (၈၀) အထိဘဲ ျပဳစုႏိုင္ခဲ့ရွာပါတယ္။ အဆုံးမသတ္ခင္ဘဲသူဟာကြယ္လြန္သြားရွာခဲ့လို႕ပါ။ အဲဒီအဆုံးမသတ္ခဲ့တဲ့ အတြဲ (၈၀) ေဆးပညာစြယ္စုံက်မ္းၾကီးဟာ သူ႕ေခတ္မွာ အၾကီးဆုံးေဆးပညာစြယ္စုံက်မ္းၾကီးျဖစ္ခဲ့႐ုံမက ယေန႕ေခတ္တိုင္ အဲဒီက်မ္းၾကီးေလာက္ မ်ားျပားတဲ့ေဆးပညာအေၾကာင္းအရာေတြပါတဲ့က်မ္းမ်ိဳးယေန႕အထိမေပၚဖူးေသးပါဘူး။
သူ႕ရဲ့အလြန္ထင္ရွားတဲ့ ေဆးသိပၸံသုေတသနေတြ႕ရွိခ်က္ ၾကီးကေတာ့ ႏွလုံး၊အဆုတ္ေသြးလည္ပတ္မႈစနစ္ကို မွန္ကန္တိက်စြာေဖာ္ထုတ္ခဲ့ျခင္းပါဘဲ။ သူဟာသူ႕အရင္ရွိခဲ့တဲ့ ဂရိပညာရွင္ၾကီး "ဂလန္" (ေဂလန္) ရဲ့ ေသြးလည္ပတ္မႈစနစ္ အယူအဆဟာမွားေၾကာင္းသက္ေသျပခဲ့ျပီး မွန္ကန္တဲ့အယူအဆကို ေဆးေလာကအား သင္ေပးခဲ့ပါတယ္။ သူ႕ရဲ့သင္ၾကားခ်က္ေတြဟာ က်မ္းေတြအျဖစ္တည္ရွိခဲ့ေပမယ့္ တစ္ခါမွာက်မ္းတစ္ခ်ိဳ႕ဟာ ေပ်ာက္ပ်က္သြားခဲ့ပါတယ္ (ခ႐ူးဆိတ္နဲ႕မြန္ဂိုေတြရဲ့တိုက္ခိုက္မႈေၾကာင့္ ပ်က္စီးသြားတယ္လို႕ယူဆပါတယ္၊
ဒါကြၽန္ေတာ့္ယူဆခ်က္သက္သက္ပါ၊ မွန္မမွန္ကြၽန္ေတာ္အာမ မခံႏိုင္ပါဘူး။ ဆက္လက္ ေလ့လာၾကေစလိုပါတယ္။) သို႕ေပမယ့္လည္း ေသြးလည္ပတ္မႈ ဆိုင္ရာေတြ႕ရွိခ်က္ပါဝင္တဲ့ သူျပဳစုခဲ့တဲ့ က်မ္းကေတာ့ အီတလီႏိုင္ငံဗင္းနစ္ျမိဳ႕မွာ အာရဗီဘာသာစာေပနဲ႕ရွိေနခဲ့ျပီး လက္တင္ဘာသာကို လည္းျပန္ဆိုခဲ့တယ္လို႕ ပညာရွင္ေတြကယူဆၾကပါတယ္။
႐ိႈက္ခ္ အိဗ္နိ နဖီးစ္ က ေသြးလည္ပတ္မႈဆိုင္ရာစနစ္ကိုေတြ႕ရွိက်မ္းျပဳျပီးေနာင္ႏွစ္ေပါင္း၃၀၀ ေက်ာ္ေလာက္ ၾကာေတာ့ အဂၤလိပ္လူမ်ိဳးေဆးသိပၸံပညာရွင္ၾကီး (C.E ၁၅၇၈-၁၆၅၇) ဝီလီယမ္ဟာေဝး က ႏွလုံးေသြး လည္ပတ္မႈစနစ္ကို အေသးစိတ္သုေတသနျပဳျပီး ကမၻာကိုျပန္လည္တင္ျပဳ အက်ိဳးျပဳခဲ့ပါတယ္။ သူတင္ျပခဲ့တာဟာ ပိုမိုအေသးစိတ္ေပမယ့္ ေသြးလည္ပတ္မႈစနစ္ဆိုင္ရာ ဇီဝကမၼေဗဒရဲ့ဖခင္ၾကီး ဆိုတဲ့ဂုဏ္ပုဒ္ကိုေတာ့ ႐ိႈက္ခ္ အိဗ္နိနဖီးစ္ က ရခဲ့ပါတယ္။ ကမာၻ့သမိုင္းမွာ ေသြးလည္ပတ္မႈစနစ္ ကို ပထမဦးဆုံးမွန္ကန္စြာတင္ျပခဲ့တဲ့အတြက္ပါ။
(အင္န္ဆိုင္ကလေပးဒီးယားဘရိတာနိကာ အလိုအရ ႐ိႈက္ခ္ရဲ့ဒီေတြ႕ရွိခ်က္ကို ၂၀ ရာစုက်မွ ကမ ၻာက အာ႐ုံစိုက္မိခဲ့တယ္လို႕ဆိုပါတယ္။)သူ႕ရဲ့လူသားအက်ိဳးျပဳ၊ ကမ ၻာ့ေဆးေလာက ကိုျပဳခဲ့တဲ့ အျခားစြမ္းေဆာင္ခ်က္ ေတြလည္းရွိပါေသးတယ္။ သူဟာ ေအာ္ေတာ့ပ္စီ (ေခၚ) လူေသအေလာင္းအား ခြဲစိတ္ျဖတ္ေတာက္ သုေတသနျပဳျခင္း၊ ခြဲစိတ္ကုေဆးပညာ၊ မ်က္စိခြဲစိတ္ကုပညာ၊ ခႏၶာေဗဒ၊ ဇီဝကမၼေဗဒ စတဲ့ေဆး သိပၸံဘာသာရပ္ေတြနဲ႕ပတ္သတ္ျပီးလည္း ေျမာက္မ်ားစြာေသာ ေတြ႕ရွိခ်က္ေတြ ကိုမွတ္တမ္းတင္ခဲ့ျပီး ေနာင္လာေနာက္သားပညာရွင္ေတြကိုလမ္းေဖာက္ေပးခဲ့သူပါ။ ကမ ၻာ့သမိုင္းမွာ ႐ိႈက္ခ္ အိဗ္နိ နဖီးစ္ လိုမုစ္လင္မ္စြယ္စုံပညာရွင္ၾကီးေတြ အမ်ားၾကီးေပၚထြန္းခဲ့ေၾကာင္းေနာက္လာမယ့္ပို႕စ္ေတြမွာဖတ္႐ႈရပါလိမ့္မယ္။ ပညာရွင္ၾကီးဟာ C.E ၁၂၈၈ ခုႏွစ္ အီဂ်စ္ႏိုင္ငံကိုင္႐ိုျမိဳ႕မွာဘဲ အလႅာ့ဟ္အမိန္႕ေတာ္ခံယူခဲ့ပါတယ္။ (အင္းန္နလိလႅလာဟိဝအင္းန္နအိလိုင္ဟိရာဂ်ိအူးန္။) သူကြယ္လြန္ျပီးေနာက္ သူေဆးက်မ္းေတြျပဳစုခဲ့လို႕ ဂုဏ္ျပဳဆုရရွိခဲ့တဲ့ဓနဥစၥာေတြနဲ႕ တည္ေဆာက္ထားတဲ့သူ႕ရဲ့အိမ္၊ စာၾကည့္တိုက္နဲ႕ေဆးခန္းတို႕ကို အလ္မန္ဆူရီယာ ေဆး႐ုံၾကီးသို႕ လႈဒါန္းခဲ့ပါတယ္။ (ရဟ္္မသုလႅာဟ္ အလိုင္ဟ္) ကြၽန္ေတာ္ခုေရးျပခဲ့တဲ့ ပညာရွင္ၾကီးရဲ့အရည္အခ်င္း၊ စြမ္းေဆာင္ခ်က္ စတာေတြဟာပညာရွင္ၾကီး အေၾကာင္းေတြထဲက တစ္ကယ့္ကိုနည္းနည္းေလးပါ။
စာဖတ္သူေတြအေနနဲ႕ မိမိဘာသာဆက္လက္ေလ့လာၾကပါလို႕ တိုက္တြန္းႏိႈးေဆာ္၍အလႅာဟ္အရွင္ျမတ္ ဤပညာရွင္ၾကီး(ရဟ္္မသုလႅာဟ္ အလိုင္ဟ္)ကဲ့သို႕ စြယ္စုံပညာရွင္ၾကီးေနာက္ထပ္အမ်ားၾကီး မုစ္လင္မ္မ်ားထဲမွ ေပၚထြက္လာႏိုင္ေစရန္ ျပဳေပးသနားေတာ္မူပါဟု ေတာင္းဆုဒုအာျပဳရင္း ႐ိႈက္ခ္အိဗ္နိ နဖီးစ္ အား ညီအစ္ကိုေတာ္၊ ညီအစ္မေတာ္မ်ားနဲ႕မိတ္ဆက္ေပးျခင္းကိုအဆုံးသတ္လိုက္ပါတယ္ခင္ဗ်ား။

The Sage